In 1532 wordt het Bestand van Neurenberg of de Nürnberger Anstand gesloten tussen de keizer en de Duitse protestantse vorsten: het protestantisme wordt nu tot aan de komende concilie of rijksdag geduld. Dit betekent dus een terugdraaien van de besluiten van de Rijksdag van Augsburg in 1530. De keizer verlaat Duitsland en blijft negen jaar weg. De oorlog met Frankrijk en het gevaar van de Turken zijn de oorzaken van deze verlichting. De paus kondigde nog wel in 1536 een concilie af, maar dit wordt door de protestantse vorsten geweigerd: ze worden politiek zelfbewust. Er gaan steeds meer regio’s over naar het protestantse kamp. Het zijn de gloriejaren van de Schmalkaldische Bond.
-
1483
Geboortejaar Maarten Luther
-
1484
Geboortejaar Huldrych Zwingli
-
1484
Geboortejaar Georg Spalatinus
-
1484
100e sterfjaar Geert Grote
-
1484
100e sterfjaar John Wycliffe
-
1485
Geboortejaar Johannes Bugenhagen
-
1486
Geboortejaar Johann Eck
-
1489
Geboortejaar Willem Farel
-
1489
Sterfjaar Wessel Gansfort
-
1491
Geboortejaar Martin Bucer
-
1491
Geboortejaar Ignatius de Loyola
-
1491
Geboortejaar Hendrik VIII
-
1492
Christoffel Columbus ontdekt Amerika
-
1492
'Verdrijvingsedict' van koning Ferdinand II van Spanje
-
1492
Geboortejaar Berchtold Haller
-
1493
Geboortejaar Justus Jonas
-
1494
Vermoedelijk geboortejaar van Lucas van Leyden
-
1496
Geboortejaar Menno Simons
-
1496
Maarten Luther in Maagdenburg
-
1497
Maarten Luther naar Eisenach
-
1497
Geboortejaar Philippus Melanchthon
-
1498
Geboortejaar Andreas Osiander
-
1498
Sterfjaar Girolamo Savonarola
-
1499
Geboortejaar Katharina van Bora
-
1499
Geboortejaar Johannes a Lasco
-
1499
Geboortejaar Petrus Martyr Vermigli
-
1499
Geboortejaar Johannes Brenz
-
1500
Geboortejaar Karel V
-
1501
Maarten Luther naar Erfurt
-
1501
Geboortejaar Theodor Fabricius
-
1503
Erasmus’ Handboek Christelijke Strijder
-
1503
Julius II wordt paus
-
1504
Geboortejaar Heinrich Bullinger
-
1505
Maarten Luther wordt monnik
-
1505
Nieuwe Testament in het Latijn
-
1505
Lucas Cranach wordt hofschilder van Frederik de Wijze
-
1507
Maarten Luther wordt priester
-
1508
Overplaatsing Maarten Luther naar Wittenberg
-
1509
Geboortejaar Johannes Calvijn
-
1509
Lof der Zotheid van Erasmus
-
1510
Luther reist naar Rome
-
1510
Geboortejaar Albertus Rizaeus Hardenberg
-
1510
Geboortejaar Immanuel Tremellius
-
1510
Geboortejaar Joachim Westphal
-
1511
150e sterfjaar Johannes Tauler
-
1512
Promotie Maarten Luther
-
1512
Vijfde Lateraans concilie
-
1513
Paus Leo X treedt aan
-
1514
Vernieuwing jubileumaflaat uit 1506
-
1515
Luthers colleges over de Romeinenbrief
-
1515
Geboortejaar Theresia van Avila
-
1515
Albrecht von Mainz krijgt toestemming voor aflaathandel
-
1515
100e sterfjaar Johannes Hus
-
1516
Erasmus publiceert de Griekse tekst Nieuwe Testament
-
1516
Geboortejaar Hieronymus Zanchius
-
1517
Begin van de reformatie
-
1517
Reformatoren in 1517
-
1517
Optreden van Johann Tetzel als aflaathandelaar
-
1517
Maarten Luther als reformator
-
1518
Heidelbergse disputatie
-
1518
Philippus Melanchthon naar Wittenberg
-
1518
Rijksdag van Augsburg
-
1518
De geschriften van Maarten Luther bereiken Antwerpen
-
1519
Erasmus publiceert een tweede uitgave Nieuwe Testament
-
1519
Luthers dispuut met Johannes Eck in Leipzig
-
1519
Sterfjaar Leonardo da Vinci
-
1519
Geboortejaar Theodorus Beza
-
1519
Karel V wordt keizer van het Heilige Roomse Rijk.
-
1519
Luthers werk veroordeeld
-
1519
Geboortejaar Gaspard de Coligny
-
1520
Geboortejaar Christophe Plantin
-
1520
Bul 'Exsurge Domine' tegen Luther
-
1520
Drie geschriften van Luther verschijnen
-
1521
Rijksdag van Worms
-
1521
Hendrik VIII 'Defensor fidei'
-
1521
Eerste priesters in Wittenberg trouwen
-
1521
Geboortejaar Petrus Canisius
-
1521
Melanchthons Loci communes verschijnt
-
1521
Excommunicatie van Luther
-
1521
Justus Jonas wordt hoogleraar te Wittenberg
-
1522
Strenge plakkaten in de Nederlanden
-
1522
Maarten Luther vertaalt het Nieuwe Testament
-
1522
Religieus radicalisme in Wittenberg
-
1522
Begin reformatie in Zürich
-
1522
Paus Adrianus VI gekozen
-
1522
Sterfjaar Johannes Reuchlin
-
1523
Nieuwe Testament in het Nederlands
-
1523
Dat Jezus Christus een geboren jood was
-
1523
Eerste martelaren in Brussel
-
1523
Johannes Calvijn start zijn studie
-
1523
Bucer en de reformatie in Straatsburg
-
1523
Geboortejaar Marten Micron
-
1524
Sterfjaar Johannes von Staupitz
-
1524
Sterfjaar Hendrik van Zutphen
-
1524
Regensburgse Bond
-
1524
Begin Boerenoorlog in Duitsland
-
1524
Verschijning van Erasmus' De libero arbitrio
-
1524
Nikolaus von Amsdorf: reformatie in Maagdenburg
-
1524
Sterfjaar Cornelis Hoen
-
1525
Sterfjaar Jan de Bakker
-
1525
Verschijning van Luthers De servo arbitrio
-
1525
Maarten Luther trouwt met Katharina van Bora
-
1525
Sterfjaar Thomas Müntzer
-
1525
Sterfjaar Frederik de Wijze
-
1525
Geboortejaar Giovanni Pierluigi da Palestrina
-
1525
Dopersen in Zürich
-
1525
Blarer begint met reformatorische prediking in Konstanz
-
1525
Oprichting in Zürich van de ‘Prophezei’
-
1525
Bugenhagen: reformatie in N-Duitsland en Scandinavië
-
1526
Verschijning Liesveltbijbel
-
1526
Eerste Rijksdag te Spiers
-
1527
'Een vaste burcht'
-
1527
Universiteit Marburg
-
1527
Marteldood Wendelmoet Claesdochter van Monnickendam
-
1527
Brenz voert reformatie door in steden ZW-Duitsland
-
1527
Confessie van Schleitheim aangenomen
-
1528
Marteldood Patrick Hamilton in Schotland
-
1528
Sterfjaar Albrecht Dürer
-
1528
Drukker Vorsterman geeft bijzondere Bijbel uit
-
1528
Balthasar Hubmaier in Wenen als ketter verbrand
-
1529
Tweede Rijksdag te Spiers
-
1529
Verschijning Wittenbergs Chorgesangbuch
-
1529
Kleine en Grote Catechismus van Luther
-
1529
Godsdienstgesprek te Marburg
-
1529
Turkse legers belegeren Wenen
-
1530
Karel V wordt tot keizer gezalfd en gekroond
-
1530
Rijksdag te Augsburg: 3 protestantse confessies
-
1531
Verbond van Schmalkalden opgericht
-
1531
Sterfjaar Johannes Oecolampadius
-
1531
Huldrych Zwingli sneuvelt
-
1531
Geboortejaar Petrus Datheen
-
1531
Pierre Viret reformator van Franssprekend Zwitserland
-
1531
Mattias Biro Dévai brengt de reformatie in Hongarije
-
1531
100e sterfjaar Jeanne d’Arc
-
1531
Heinrich Bullinger volgt Zwingli op
-
1532
Bestand van Neurenberg (Nürnberger Anstand)
-
1532
Synode van Bern
-
1532
Waldenzen sluiten zich aan bij de reformatie
-
1532
Michael Stiefel berekent het einde van de wereld
-
1533
Johannes Calvijn vlucht uit Parijs
-
1533
Vermoedelijke sterfjaar van Lucas van Leyden
-
1533
Geboortejaar van Willem van Oranje
-
1533
Melchior Hoffman kondigt het einde van de wereld aan
-
1533
Obbe en Dirk Philips in Leeuwarden opnieuw gedoopt
-
1534
Sterfjaar kardinaal Cajetanus
-
1534
De belijdenis van Bazel
-
1534
Oude Testament in het Duits vertaald
-
1534
Begin Engelse reformatie
-
1534
Johannes Calvijn breekt met de katholieke kerk
-
1534
Ignatius van Loyola sticht de Jezuïetenorde
-
1534
Affaire des placcards
-
1534
Munster wordt een 'Nieuw Jeruzalem' van wederdopers
-
1535
Doperse naaktlopers in Amsterdam
-
1535
Eerste bijbel in het Frans
-
1535
Sterfjaar Thomas More
-
1535
Einde rijk van de wederdopers te Münster
-
1535
Wederdopersoproer te Amsterdam
-
1536
Engelse bijbelvertaler Tyndale sterft als martelaar
-
1536
Sterfjaar Desiderius Erasmus
-
1536
Wittenberger Konkordie
-
1536
Eerste druk van Calvijns Institutie
-
1536
Eerste Helvetische Confessie
-
1536
Menno Simons breekt definitief met de katholieke kerk
-
1536
Farel haalt Calvijn over om in Genève te werken
-
1536
Johannes Calvijn naar Genève
-
1537
De Schmalkaldische Artikelen
-
1537
Stichting van de Academie van Lausanne
-
1538
Johannes Calvijn naar Bazel en Straatsburg
-
1539
Bestand van Frankfurt; bestand van Neurenberg bevestigd
-
1539
Brief van Calvijn aan kardinaal Sadoletus
-
1539
De eerste versie van het Geneefse Psalter verschijnt
-
1540
Rijksgodsdienstgesprek te Hagenau
-
1540
Gewijzigde versie Augsburgse Confessie
-
1540
Calvijn trouwt met Idelette van Buren
-
1540
Begin Rijksgodsdienstgesprekken te Worms
-
1540
Geboortejaar van Marnix van St.Aldegonde
-
1540
Johannes a Lasco gaat over tot de reformatie
-
1541
Sterfjaar Wolfgang Capito
-
1541
Johannes Calvijn terug in Genève
-
1541
Rijksverdrag te Regensburg
-
1541
Geboortejaar Menso Alting
-
1541
Sterfjaar Andreas von Karlstadt
-
1541
Joachim Westphal wordt predikant in Hamburg
-
1541
Schwenckfeld publiceert spiritualistische ‘Konfession’
-
1542
De Rijksdag te Spiers begint
-
1542
Inquisitie ingesteld
-
1543
Publicatie De revolutionibus van Copernicus
-
1543
Over de joden en hun leugens
-
1543
Anoniem Brussels plakkaat
-
1543
Sterfjaar Johann Eck
-
1543
Sterfjaar Nicolaas Copernicus
-
1543
Aartsbisschop van Keulen wil reformatie doorvoeren
-
1543
Spaanse Nieuwe Testament verschijnt
-
1544
Ontstaan protestantse vluchtelingengemeenten
-
1545
Begin Concilie van Trente
-
1545
Sterfjaar Georg Spalatinus
-
1545
Sterfjaar Jacob van Liesvelt
-
1545
Geneefse Catechismus van Johannes Calvijn
-
1545
Geboortejaar Franciscus Junius
-
1545
Geboortejaar Johannes Fontanus
-
1545
Geboortejaar Johannes Zuidlareus
-
1545
Brief Calvijn aan Luther
-
1545
Pierre Brully sterft in Doornik de marteldood
-
1546
Sterfjaar George Wishart
-
1546
Sterfjaar Maarten Luther
-
1546
Rijksban over de vorsten van Hessen en Saksen
-
1546
Schmalkaldische oorlog
-
1546
Geboortejaar Johannes Pistorius
-
1547
Rijksdag van Augsburg
-
1547
Sterfjaar Hendrik VIII
-
1547
Koning Eduard VI regeert over Engeland (1547-1553)
-
1548
Formula reformationis
-
1548
Interne theologische strijd lutheranisme (1548-1580)
-
1548
Leuvense Bijbel
-
1549
Consensus Tigurinus
-
1549
Book of Common Prayer
-
1550
Protestantse Bond in Duitsland
-
1550
Geboortejaar Petrus Wachenius
-
1551
Sterfjaar Martin Bucer
-
1552
Engelse 42 artikelen
-
1552
Sterfjaar Andreas Osiander
-
1552
Sterfjaar Katharina van Bora
-
1553
Proces in Genève tegen Michael Servet
-
1553
400e sterfjaar Bernardus van Clairvaux
-
1554
Castellio pleit voor tolerantie
-
1554
Veluanus geeft Der Leken Wechwyser uit
-
1555
Augsburgse Godsdienstvrede
-
1555
Genève kiest voor een pro-Calvijns beleid
-
1555
Eerste calvinische gemeente in de Nederlanden
-
1555
Sterfjaar Justus Jonas
-
1555
De Catechismus van Canisius verschijnt
-
1555
Philips II wordt heer der Nederlanden
-
1555
100e verjaardag Gutenbergbijbel
-
1555
Nostradamus publiceert zijn eerste Profetieën
-
1556
Sterfjaar Ignatius de Loyola
-
1556
Thomas Cranmer sterft de marteldood
-
1557
Covenant van de adel in Schotland
-
1557
Rijksgodsdienstgesprek te Worms
-
1557
Angelus Merula sterft als ketter
-
1558
Sterfjaar Johannes Bugenhagen
-
1558
Sterfjaar keizer Karel V
-
1558
Elizabeth I wordt koningin van Engeland
-
1559
John Knox keert terug naar Schotland
-
1559
Definitieve versie Calvijns Institutie
-
1559
Academie van Genève gesticht
-
1559
Negen nieuwe bisdommen in de katholieke kerk
-
1559
Vermoedelijke geboortejaar van Jacobus Arminius
-
1559
Oranje stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht
-
1559
Margaretha van Parma landvoogdes van de Nederlanden
-
1559
Eerste Franse Nationale Synode te Parijs
-
1559
Martelaarsboek van Adriaan van Haemstede
-
1559
Sterfjaar Marten Micron
-
1560
Sterfjaar Philippus Melachthon
-
1560
Frederik III van de Palts wordt gereformeerd
-
1560
Verschijning Biestkensbijbel
-
1560
Sterfjaar Johannes a Lasco
-
1561
Sterfjaar Menno Simons
-
1561
Nederlandse Geloofsbelijdenis verschijnt
-
1561
Godsdienstgesprek te Poissy
-
1561
Lelio Sozzini maakt standpunt over Drie-eenheid bekend
-
1562
Sterfjaar Petrus Martyr Vermigli
-
1562
Sterfjaar Adriaan van Haemstede
-
1562
Vluchtelingenkerk Frankenthal
-
1562
Geneefs Psalter voltooid
-
1562
Deux-Aesbijbel gedrukt in Emden
-
1562
Bloedbad te Vassy
-
1563
Engelse 39 artikelen
-
1563
Heidelbergse Catechismus verschijnt
-
1563
Afsluiting concilie van Trente
-
1563
Sterfjaar Wolfgang Musculus
-
1563
Geboortejaar Franciscus Gomarus
-
1564
Sterfjaar Johannes Calvijn
-
1564
Geboortejaar Galileo Galilei
-
1564
Geboortejaar William Shakespeare
-
1564
Puriteinen in verzet tegen de Anglicaanse kerk
-
1564
Willem van Oranje pleit voor gewetensvrijheid
-
1565
Sterfjaar Willem Farel
-
1565
La racine, source et fondement des anabaptistes
-
1566
Eerste Nederlands psalmboek
-
1566
Wonderjaar: de Hagenpreken
-
1566
Wonderjaar: Beeldenstorm
-
1566
Confessio Helvetica posterior
-
1566
Sterfjaar Johannes Agricola
-
1567
Hertog van Alva landvoogd over Nederland
-
1567
Sterfjaar Guido de Brès
-
1567
Geboortejaar prins Maurits
-
1568
Begin van de Tachtigjarige Oorlog
-
1568
Convent van Wezel
-
1571
Synode van Emden
-
1571
100e sterfjaar Thomas a Kempis
-
1571
Geboortejaar Johannes Kepler
-
1572
Watergeuzen in Den Briel
-
1572
Martelaren van Gorcum
-
1572
Bartholomeüsnacht in Frankrijk
-
1572
Sterfjaar John Knox
-
1573
Willem van Oranje viert avondmaal
-
1573
Beleg van Leiden
-
1574
Sterfjaar Albertus Rizaeus Hardenberg
-
1574
Eerste provinciale Synode te Dordrecht
-
1574
Sterfjaar Joachim Westphal
-
1575
Stichting universiteit van Leiden
-
1575
Sterfjaar Heinrich Bullinger
-
1576
Pacificatie van Gent
-
1577
Geboortejaar Jacob Cats
-
1577
Formula Concordiae, Lutherse geloofsbelijdenis
-
1577
Villiers treedt in dienst bij Willem van Oranje
-
1578
Nationale Synode te Dordrecht
-
1578
Alteratie in Amsterdam
-
1579
Unie van Atrecht
-
1579
Unie van Utrecht
-
1580
Verschijning Concordiaboek
-
1580
Nederlandse versie van het Geneefse Psalter
-
1580
Publieke uitoefening katholieke godsdienst verboden
-
1580
Apologie van Willem van Oranje
-
1581
Plakkaat van Verlatinghe
-
1581
Nationale Synode van Middelburg
-
1582
Sterfjaar Theresia van Avila
-
1583
Geboortejaar Hugo de Groot
-
1584
Willem van Oranje vermoord
-
1585
Geboortejaar Jansenius
-
1585
Opbouw katholieke leven Zuidelijke Nederlanden
-
1585
Maurits wordt stadhouder
-
1585
Opening Academie van Franeker
-
1585
Geboortejaar kardinaal Richelieu
-
1586
Geboortejaar Dirk Raphaëlsz Camphuysen
-
1586
Nationale Synode in ‘s-Gravenhage
-
1587
Lutherse gemeente te Amsterdam
-
1588
De Spaanse Armada
-
1589
Sterfjaar Christophe Plantin
-
1590
Sterfjaar Hieronymus Zanchius
-
1590
Sterfjaar Petrus Datheen
-
1593
Hendrik IV van Frankrijk wordt weer rooms-katholiek
-
1594
Geboortejaar Gustaf Adolf II van Zweden
-
1594
Sterfjaar van Giovanni Pierluigi da Palestrina
-
1594
Groningen bevrijd en bij Unie van Utrecht
-
1596
Geboortejaar René Descartes
-
1597
Sterfjaar Petrus Canisius
-
1597
Geboortejaar Pieter Janszoon Saenredam
-
1598
Edict van Nantes
-
1598
Sterfjaar van Marnix van St. Aldegonde
-
1600
Sterfjaar Giordano Bruno
-
1602
Oprichting Verenigde Oost-Indische Compagnie
-
1602
Sterfjaar Franciscus Junius
-
1603
Geboortejaar Johannes Coccejus
-
1603
In Engeland komt Jacobus I aan de macht
-
1603
Johannes Althusius geeft zijn Politica uit
-
1605
Sterfjaar Theodorus Beza
-
1606
Geboortejaar Rembrandt van Rijn
-
1607
Geboortejaar Paul Gerhardt
-
1607
Geboortejaar Anna Maria van Schurman
-
1608
Engelse independenten vluchten
-
1608
Teellinck publiceert ‘programma’ van Nadere Reformatie
-
1609
Begin Twaalfjarig bestand
-
1609
Sterfjaar Jacobus Arminius
-
1609
Het baptisme ontstaat
-
1610
De Remonstrantie ingediend
-
1611
De Contra-Remonstrantie ingediend
-
1611
De King James-vertaling verschijnt in Engeland
-
1612
Sterfjaar Menso Alting
-
1614
Oprichting universiteit Groningen
-
1614
Eerste editie van het Rituale Romanum
-
1615
Sterfjaar Johannes Fontanus
-
1617
Priesteropleiding Den Bosch
-
1618
Begin Dertigjarige Oorlog
-
1618
Begin Nationale Synode te Dordrecht
-
1618
Book of Sports verschijnt in Engeland
-
1619
Acte van Stilstand
-
1619
Terechtstelling Oldenbarnevelt
-
1620
Mayflower brengt Pilgrim Fathers naar Amerika
-
1620
Het protestantisme in Europa onder zware druk
-
1621
Oprichting West-Indische Compagnie
-
1621
Sterfjaar Jan Pietersz. Sweelinck
-
1623
Geboortejaar Blaise Pascal
-
1625
Sterfjaar prins Maurits
-
1626
Meldenius wijst een weg naar vrede in de kerk
-
1627
Sterfjaar Dirk Raphaëlsz Camphuysen
-
1628
Geboortejaar John Bunyan
-
1629
Genade-edict van Nîmes
-
1630
Sterfjaar Johannes Kepler
-
1630
Geboortejaar Karel II van Engeland
-
1632
Sterfjaar Gustaaf Adolf van Zweden
-
1632
Geboortejaar Baruch Spinoza
-
1636
Opening universiteit van Utrecht
-
1636
Stichting Harvard College in Amerika
-
1637
Statenvertaling voltooid
-
1637
Descartes geeft zijn Discours de la méthode uit
-
1638
Nationaal Covenant in Schotland
-
1638
Sterfjaar Jansenius
-
1642
Sterfjaar kardinaal Richelieu
-
1643
Start Synode van Westminster
-
1645
Sterfjaar Hugo de Groot
-
1647
Sterfjaar van Frederik Hendrik
-
1647
Universiteit van Harderwijk geopend
-
1648
Vrede van Münster en de Vrede van Westfalen
Use the rewind-forward button to scroll through the timeline.
