In Antwerpen wordt in 1555 de eerste Nederlandstalige (Franstalig was men bijvoorbeeld in Doornik, waar Guido de Brès predikant was) calvinistische gemeente gesticht. Gaspard van der Heyden, predikant in Emden, is de initiatiefnemer. Antwerpen is in deze tijd een toevluchtsoord voor geloofsvervolgden. Het metropolitische karakter van de stad biedt anonimiteit.
Reeds het volgende jaar moet een tweede predikant beroepen worden, Adriaan van Haemstede, auteur van het beroemde Martelarenboek. Vanuit Antwerpen wordt ook geprobeerd in andere steden in de Zuidelijke Nederlanden gemeenten te stichten.
