In 1559 wordt Willem van Oranje door Philips II aangesteld als stadhouder van Holland, Zeeland en Utrecht. Hij gaat het in de jaren ’60 opnemen voor de geloofsvervolgden tegen de tirannie van Spanje. Als zodanig tijd ontvangt hij de bijnaam ‘de Zwijger’: Willem was op de hoogte van de geheime plannen van de Spaanse en Franse koningen om het protestantisme uit te roeien, maar zweeg tegenover hen wat betreft zijn persoonlijke visie. Hij is getrouwd met de protestantse Anna van Saksen en is formeel nog wel rooms-katholiek.
Als verdediger van politieke verdraagzaamheid (zie 1564) wordt Oranje de voornaamste leider van de Opstand van de Nederlanden (de Tachtigjarige Oorlog). Zijn broers Lodewijk, Adolf, Hendrik en Jan steunen hem in die strijd. Willem heeft het begin nog meegemaakt van de wording van de vrije Nederlanden (zie 1579 de Unie van Utrecht) en gaat de geschiedenis in als de Vader des Vaderlands. Een belangrijk beginsel voor hem is gewetensvrijheid; hij kiest er zelf voor om lid te worden van de gereformeerde kerk.. Hij wordt op 10 juli 1584 te Delft door Balthasar Gerards vermoord, nadat hij eerder vogelvrij is verklaard en in de ban gedaan door Philips II. Zijn lijfspreuk is Je maintiendrai (Ik zal handhaven).
